دوستان . . . به آب و آتش، گستاخ در رود گویی / سمندر است در آتش، در آب ماهی وال ، در این واژهی گستاخی، تجربهای نگاه داشته شده است که ما امروزه آن را نداریم شوربختانه! اندیشیدن از خودی خود، هم روش و همراه با پیشرفت و فراخ شدن هستی خود میشود. در مات شدن، خیرگی به گستاخی کشیده میشود. ز نیرو بود مرد را راستی / ز سستی کژی زاید و کاستی، نیرومندی چیست؟ سیمرغ که خدای آسمان است با آرمتئی که خدای زمین است، با هم یک تخم میشوند. به سخن دیگر، سیمرغ منش و هسته در درون زمین یا زهدان تن میشود. و این یک تشبیه و تنها شاعرانه نیست، بلکه فلسفهای است که نیاکان ما پرورانده و پذیرفته بودند. نیرو، به یوغ میگفتیم. دو چیز که در پیوند با هم یک چیز بشوند و به حرکت درآورند و شادی بیآفرینند. به همین دلیل است که سه نمونهی پهلوانی فرهنگ ایران در شاهنامه (سام و زال و رستم) سرراست با سیمرغ یا ارتا پیوند دارند و این کمپلت با مقولهی وحی پیغمبر و بلندگو شدن الهی که در پشت هفت آسمان پنهان شده است فرق دارد! شاهنامه را نبایستی به دست ادبیاتچیهایی داد که به رسالت و مظهر ظهور ایمان دارند، و رستم و هفت خان را به افسانهای پوچ و کشتیگیری رجز خوان کاهش میدهند!؟ واژهی گستاخ در پهلوی، ویستاخ است، که در اصل ویستا اخو بوده است. در زبان هخامنشیان ویستا اووا بوده است که او یا ائو همان تخم یا تخممرغ است که به چمای گستردن تخم یا گسترش تخم درون خود، بن زندگی، پرسش و خیرگی و شگفتی است. گستاخی برخلاف امروز آن، یقین داشتن به فرد خود و بن گوهری، با دلیری و خودمانی بودن، گشودن و گستردن خود بوده است. اخو، اهو، بهمن، هما... مینوی در ماست که پشت گرمی هر فردیست. آدمی تکیهگاه ندارد، چراکه در خود اخو دارد، بن کیهانی در اوست. (آویزان این تئولوژی و آن ایدئولوژی نمیشود!). فلسفهی زال زری بسیار مهم است. زندگی، برخورد همیشگی با ناگهانیها و شگفتیهاست. هر رویدادی یک هنگام است. هر کرداری نیاز به اندیشیدن در هنگام و تمیز دادن ژی/زندگی و اژی/ضدزندگی در همان هنگام و گزینش در آن هنگام است. ما یک آموزه و کتاب و قاعده کلی برای همهی هنگامها نداریم. اینست که فلسفه و فرهنگ ایران، نقطهی مقابل یکنواختی الهیات زرتشتی و همهی مذاهب پس از آن است. بدینسان ما خردگراییم. چون خرد برای شناخت هنگام است، نه مانند عقل است که قاعده شناس است! در جستجو، بنیاد استقلال در بینش به وجود میآید و فردیت، فرد میروید. کسی که خود نمیجوید، فردیتش در عامه غرق میگردد و میشود توده! بدبختانه ما امروز همچون دیروز در ایران، با عوام سر و کار داریم و تا این گونه هستیم، فردیتی وجود ندارد که بتوان بر پایهی آن دموکراسی را بنا کرد و خود به خود امید به آزادی در تقلید تقلیل مییابد. ما به جای کپی کردن و پیروی از کوری و رفتن با دیدهی دیگران (عوام)، بایستی از تجربهها در هنگام آبستن شویم. اندیشهی آزادی، بدون جوشش و زهش اخو، خطرناک است! فکر آزادی گرفتاری به دام تازهای است / ما که خود را در قفس بیبال و بیپر ساختیم
جامعه و فرهنگپیشنهاد خودکار۰