→ بازگشت به فهرست قسمت‌ها

هفت‌خان رستم ۱

فرهنگ اصیل ایران / The original culture of Iran

DADAR

⁨۱۱ آبان ۱۴۰۵⁩ · ⁨۳۰ دقیقه⁩

دوستان . . . در گردشیم ما به سر خود چو آفتاب / مانند سایه پیروی کس نمی‌کنیم (صائب تبریزی)، ما شاه‌نامه را درست نمی‌فهمیم و درک نمی‌کنیم! چون تصویری که از پهلوان و پهلوانی، که از دوره‌ی ساسانیان و چیرگی موبدان زرتشتی پدید آمده و در شاه‌نامه نیز تا اندازه‌ی زیادی بازتابیده شده است، به اشتباه در ذهن ما جا انداخته‌اند. ولی در همان شاه‌نامه، می‌توان رد پای آرمان درست یا تصویر پهلوان که نقطه‌ی مقابل موبد و پیغمبر یا تنها تنومندی زورخانه‌ای را داشته است یافت. پهلوان، هنر راه رفتن با دیده‌ی خود است. زال زر که دارنده‌ی پر سیمرغ و به سخن دیگر پیکریابی سیمرغ است، هنگامی که از اسیر و نابینا شدن سپاه ایران و کی‌کاووس با خبر می‌شود، به فرزندش رستم چنین می‌گوید همانا که از بهر این روزگار / همی پرورانیدمت برکنار، شاه و سپاه که نگهبان و چشم ایران هستند و با دیده‌شان، خطر و زندگی آزاری را از ایران باز می‌دارند، با آنکه چشم دارند، ولی به دلیل بی‌اندازه شدن، دیگر بینش ندارند و خردشان به دلیل فزون خواهی تبدیل به ضد خرد و زندگی شده است. بدینسان نه تنها از ناجوانمردی و بی‌مهری خود آگاه نیستند، بلکه آن را اوج خردگرایی هم می‌دانند. ای رستم، تو نمی‌روی که رهبری کنی و پیشوا شوی! تو می‌روی تا چشمان نگهبانان ایران را اندازه بین کنی تا شیوه اندازه زیستن را ببینند و بیابند. تو می‌روی تا چشم هر کسی را گوهر شب چراغ سازی، تا خودش بتواند ژی را از اژی در هر هنگامی بازشناسد. تو می‌روی که به هر کسی جام جم هدیه بدهی و خردی که زندگی‌زدار شده است، از سر اندیشنده برای زندگی افزایی سازی. ببین رستم، خویش‌کاری تو، خورشید گونه کردن چشم همه‌ی آنهاست. زال به رستم، آموزه‌ای و شریعتی و امری و کتابی نمی‌دهد، بلکه نخست از او می‌خواهد که یاد بگیرد تا با چشمان خود در تاریکی‌ها و شگفتی‌ها ببیند و خیره فروماند، تا آنکه چشمانش از خودش روشن و بینا شوند. به همین دلیل راهی برگزین که پر از شیر و دیو و تیرگی است. به جستجوی نیکی و بدی برو که هفت خان تو، هفت خان خیره شدن از شگفتی‌هاست. هفت‌خان همان اخوان است، که با فلسفه‌ی سیمرغی کار دارد. تخم دنیا یا بن تاریک جهان هستی، اخو است که سپس اهو و اک و ارکه... شده است. تخم در فرهنگ ایران، هم به مانای دانه و هم تاریک است. واژه‌ی تخم پیش از زرتشت، به مانای از خود زادن و از خود بودن بوده است. کسی آن را نیافریده بوده است (اصالت). خدا در فرهنگ زال زری، تخمی تاریک، مینو است. برای ایرانی، تا تخم دگرگون به جهان و همه‌ی جان‌ها نمی‌شد، تا از ناچیز تاریک به همه‌چیز روشن نمی‌شد، خدا نبود! پیدایش هستی اینهمانی با پیدایش بینش و اندیشیدن داشته است. آنکه نو می‌اندیشد، هستی‌اش همزمان با آن نو می‌شود. واژگان اکو و هکو، هم به مانای شگفتی و هم دایه است. هاکو در کردی، ندید خرید یا کار کردن یا کجاست. متون زرتشتی بر ضد این اندیشه بوده‌اند و همین اکوان را تبدیل به دیو و زشت ساخته‌اند. کوکو، که ما به جغد می‌گفتیم و مرغ پرسش و نشان فرزانگی بود، با لی لی کردن در تاریکی به اندیشیدن می‌پردازد. مسئله‌ی هفت‌خان رستم، مسئله گلاویز شدن با هفت اکو، هفت پرسش، هفت خم و پیچ، هفت سردرگمی و گیجی و شگفتی، هفت بن بست، هفت پارادوکس است

جامعه و فرهنگپیشنهاد خودکار۰هنرپیشنهاد خودکار۰
شنیدن در اپل پادکست ↗