→ بازگشت به جست‌وجو

رادیو جامعه (پادکست اجتماعی)

IndependentPersian / ایندیپندنت فارسی

Politics، News

۲۲۷ قسمت

شنیدن در اپل پادکست ↗

تازه‌ترین قسمت‌ها

  • قسمتی که به دنبالش بودید

    رادیو پادکست ایندیپندنت فارسی ۲۵ آبان

    ⁨۲۵ آبان ۱۴۰۵⁩ · ⁨۳۰ دقیقه⁩

    رادیو پادکست ایندیپندنت فارسی، روزهای شنبه تا دوشنبه ساعت ۶ عصر (به وقت تهران) روی طول موج کوتاه با فرکانس ۱۷۸۶۰ کیلوهرتز به صورت زنده پخش می‌شود.

    برای افزودن برچسب وارد شوید
  • رادیو پادکست ایندیپندنت فارسی ۲۴ آبان

    ⁨۲۴ آبان ۱۴۰۵⁩ · ⁨۳۰ دقیقه⁩

    رادیو پادکست ایندیپندنت فارسی، روزهای شنبه تا دوشنبه ساعت ۶ عصر (به وقت تهران) روی طول موج کوتاه با فرکانس ۱۷۸۶۰ کیلوهرتز به صورت زنده پخش می‌شود.

    برای افزودن برچسب وارد شوید
  • بزرگداشت خواننده شهیر ایران؛ بانو سیما بینا

    ⁨۲۴ آبان ۱۴۰۵⁩ · ⁨۱۳ دقیقه⁩

    دانشگاه استنفورد در ایالت کالیفرنیای آمریکا شامگاه شنبه شانزدهم آبان ۱۴۰۵، شانزدهمین جایزۀ بیتا را به پاس یک عمر فعالیت هنری و تلاش برای حفظ میراث موسیقایی ایران به سیما بینا، خواننده و پژوهشگر موسیقی نواحی ایران، اهدا کرد. این جایزه به چهره‌هایی تعلق می‌گیرد که در طول زندگی خود دستاوردهای برجسته‌ای در عرصۀ هنر و فرهنگ ایران داشته‌اند. این قسمت از پادکست ایندیپندنت فارسی به همین مناسبت، به زندگی و دستاوردهای هنری سیما بینا اختصاص دارد؛ هنرمندی که اکنون ۸۱ ساله است و همچنان با عشق و پشتکار برای زنده نگه داشتن نغمه‌های محلی و آوازهای کهن ایران تلاش می‌کند. سیما بینا چهاردهم دی‌ماه ۱۳۲۳ در شهر خوسف، در نزدیکی بیرجند در خراسان جنوبی، چشم به جهان گشود. او در خانواده‌ای بزرگ شد که شعر و موسیقی بخشی از زندگی روزمره‌اش بود. پدرش، احمد بینا، صدای خوشی داشت، شعر می‌سرود و تار می‌نواخت. مادرش، پوراندخت ایران‌نژاد، نیز به هنر علاقه‌مند بود و همراه همسرش، فرزندان خود را به یادگیری موسیقی تشویق می‌کرد. سیما و دو خواهرش، مینا و هما، از کودکی با صدای ساز و آواز آشنا شدند. رفت‌وآمد دوستان و آشنایان هنردوست خانواده نیز به این فضای گرم و صمیمی رنگ دیگری می‌داد.

    برای افزودن برچسب وارد شوید
  • رادیو پادکست ایندیپندنت فارسی ۲۳ آبان

    ⁨۲۳ آبان ۱۴۰۵⁩ · ⁨۳۰ دقیقه⁩

    رادیو پادکست ایندیپندنت فارسی، روزهای شنبه تا دوشنبه ساعت ۶ عصر (به وقت تهران) روی طول موج کوتاه با فرکانس ۱۷۸۶۰ کیلوهرتز به صورت زنده پخش می‌شود.

    برای افزودن برچسب وارد شوید
  • رادیو پادکست ایندیپندنت فارسی دوشنبه ۱۸ آبان

    ⁨۱۸ آبان ۱۴۰۵⁩ · ⁨۳۰ دقیقه⁩

    رادیو پادکست ایندیپندنت فارسی، روزهای شنبه تا دوشنبه ساعت ۶ عصر (به وقت تهران) روی طول موج کوتاه با فرکانس ۱۷۸۶۰ کیلوهرتز به صورت زنده پخش می‌شود.

    برای افزودن برچسب وارد شوید
  • رادیو پادکست ایندیپندنت فارسی ۱۷ آبان ۱۴۰۵

    ⁨۱۷ آبان ۱۴۰۵⁩ · ⁨۲۲ دقیقه⁩

    رادیو پادکست ایندیپندنت فارسی، روزهای شنبه تا دوشنبه ساعت ۶ عصر (به وقت تهران) روی طول موج کوتاه با فرکانس ۱۷۸۶۰ کیلوهرتز به صورت زنده پخش می‌شود.

    برای افزودن برچسب وارد شوید
  • هشتاد و پنجمین سالگرد خاموشی محمدعلی فروغی؛ «چرا باید ایران را دوست داشت؟»

    ⁨۱۷ آبان ۱۴۰۵⁩ · ⁨۱۵ دقیقه⁩

    پنجم آذرماه ۱۴۰۵ خورشیدی، هشتاد و پنجمین سالگرد خاموشی محمدعلی فروغی است؛ سیاستمداری که بسیاری عیار ایران‌دوستی را با نام او می‌سنجند و اذعان می‌کنند که در یکی از خطرناک‌ترین بزنگاه‌های تاریخ معاصر، با درایت، کیاست و میهن‌دوستی، نقشی تعیین‌کننده در نجات ایران از آشوب و تفرقه و خطر فروپاشی ایفا کرد. او که خرد را با میهن‌دوستی درآمیخت و در شرایط بحرانی جنگ جهانی دوم، هنگامی که سایۀ اشغال و تهدید استقلال و تمامیت ارضی بر کشور سنگینی می‌کرد، به میدان آمد و برای عبور ایران از این پیچ سهمناک تاریخی تلاش کرد. شهریورماه سال ۱۳۲۰ بود. شعله‌های جنگ جهانی دوم هر لحظه بیشتر زبانه می‌کشید و بخش‌های گسترده‌تری از جهان را درگیر می‌کرد. ایران نیز به‌رغم اعلام بی‌طرفی، از بحران و آشوب در امان نمانده بود. ارتش‌های بریتانیا و شوروی از جنوب و شمال وارد خاک کشور شده بودند و مقابله با قوای اشغالگر از توان نظامی ارتش ایران خارج بود. سراسر کشور در التهابی عمیق فرو رفته بود و با پیشروی ارتش شوروی به سوی تهران، هراس از فروپاشی داخلی و به خطر افتادن استقلال و تمامیت ارضی ایران شدت می‌گرفت. رضاشاه که پس از ۱۶ سال تلاش برای نوسازی و آبادانی ایران با بحرانی بی‌سابقه روبه‌رو شده بود، دریافت که در این پیچ پرمخاطرۀ تاریخی باید یکی از دوراندیش‌ترین، میهن‌دوست‌ترین و باتدبیرترین سیاستمداران کشور را به یاری فراخواند، و به این ترتیب او بار دیگر به صحنۀ سیاست بازگشت و مسئولیت نخست‌وزیری را پذیرفت.

    برای افزودن برچسب وارد شوید
  • رادیو ایندیپندنت فارسی ۱۶ آبان ۱۴۰۵

    ⁨۱۶ آبان ۱۴۰۵⁩ · ⁨۳۰ دقیقه⁩

    رادیو پادکست ایندیپندنت فارسی، روزهای شنبه تا دوشنبه ساعت ۶ عصر (به وقت تهران) روی طول موج کوتاه با فرکانس ۱۷۸۶۰ کیلوهرتز به صورت زنده پخش می‌شود.

    برای افزودن برچسب وارد شوید
  • رادیو ایندیپندنت فارسی ۱۱ آبان ۱۴۰۵

    ⁨۱۲ آبان ۱۴۰۵⁩ · ⁨۳۰ دقیقه⁩

    رادیو پادکست ایندیپندنت فارسی، روزهای شنبه تا دوشنبه ساعت ۶ عصر (به وقت تهران) روی طول موج کوتاه با فرکانس ۱۷۸۶۰ کیلوهرتز به صورت زنده پخش می‌شود.

    برای افزودن برچسب وارد شوید
  • رادیو ایندیپندنت فارسی ۱۰ آبان ۱۴۰۵

    ⁨۱۰ آبان ۱۴۰۵⁩ · ⁨۳۰ دقیقه⁩

    رادیو پادکست ایندیپندنت فارسی، روزهای شنبه تا دوشنبه ساعت ۶ عصر (به وقت تهران) روی طول موج کوتاه با فرکانس ۱۷۸۶۰ کیلوهرتز به صورت زنده پخش می‌شود.

    برای افزودن برچسب وارد شوید
  • رادیو پادکست ایندیپندنت فارسی

    ⁨۹ آبان ۱۴۰۵⁩ · ⁨۳۰ دقیقه⁩

    رادیو پادکست ایندیپندنت فارسی، روزهای شنبه تا دوشنبه ساعت ۶ عصر (به وقت تهران) روی طول موج کوتاه با فرکانس ۱۷۸۶۰ کیلوهرتز به صورت زنده پخش می‌شود.

    برای افزودن برچسب وارد شوید
  • معمای نام درست پهنه نیلی شمال ایران؛ خزر، کاسپی یا مازندران؟

    ⁨۳ آبان ۱۴۰۵⁩ · ⁨۱۲ دقیقه⁩

    در شمال ایران، آنجا که آبشار مه از دامنه‌های البرز به روی جنگل‌های هیرکانی و شالیزارها سرازیر می‌شود و به کرانه‌های آبی می‌پیوندند، یک پهنه‌ نیلی گسترده هزاران سال است که آرمیده؛ بزرگ‌ترین دریاچه جهان و یکی از مهم‌ترین پهنه‌های آبی محصور زمین که عظمتش به دریا می‌ماند و به همین دلیل آن را دریا می‌نامند و نه دریاچه. در هر دوره تاریخی، ایرانیان از هر قوم و هر شهر ساحلی، نام خود را بر گوشه‌ای از آن گذاشتند. برای مردم گیلان و مازندران، این پهنه آبی باشکوه اغلب فقط «دریا» است؛ بی‌نیاز از صفت و نامی دیگر، اما همین دریا در کتاب‌های تاریخ و نقشه‌های جغرافیا، با نام‌هایی چون خزر، کاسپی، کاسپین، هیرکانی، گرگان، طبرستان، گیلان، دیلم، آبسکون و مازندران هم خطاب شده است. پهنه آبی شمال ایران وسعتی نزدیک به ۳۷۱ هزار کیلومترمربع دارد و دریاچه‌ای است بی‌ راه به اقیانوس که در روزگار ما، پنج کشور ایران، روسیه، جمهوری آذربایجان، ترکمنستان و قزاقستان را به یکدیگر پیوند می‌دهد. قرن‌ها پیش از آنکه جمهوری‌های کوچک آسیای میانه و قفقاز شکل بگیرند، این دریاچه نقطه تماس آبی امپراتوری ایران و روسیه بود. ذخایر نفت و گاز، ماهیان خاویاری، مسیرهای کشتی‌رانی و بازرگانی و زیست‌بوم کم‌مانند به این پهنه اهمیتی اقتصادی، سیاسی و محیط‌زیستی داده است. با این همه، این پهنه آبی هنوز نامی یگانه ندارد و در حافظه تاریخی ایران و جهان، با اسامی مختلفی نامیده شده است. از همین رو است که پرسش از «نام درست» این دریا پاسخی کوتاه ندارد. خزر نامی تاریخی است، کاسپین نام جاافتاده بین‌المللی آن است، کاسپی صورتی نزدیک‌تر به نام قومی باستانی است و مازندران هم نامی دیرپا در سنت جغرافیای فارسی. هر یک از این نام‌ها بخشی از تاریخ را روایت می‌کنند، اما هیچ‌کدام به‌تنهایی همه گذشته این پهنه آبی را بیان نمی‌کنند. نام این پهنه آبی سال‌ها است که محل مناقشه تاریخ‌نگاران و پژوهشگران است.

    برای افزودن برچسب وارد شوید
  • پس از حدود هشت قرن، خوی به نور بارگاه شمس جلوه‌ای تازه یافت

    ⁨۲۶ مهر ۱۴۰۵⁩ · ⁨۱۰ دقیقه⁩

    شامگاه چهارشنبه پانزدهم مهرماه، آیین گشایش رسمی بارگاه شمس تبریزی در شهر خوی استان‌ آذربایجان شرقی برگزار شد؛ شهری که برخی پژوهشگران، آن را محل دفن پیکر شمس تبریزی می‌دانند. مجموعهٔ تازه‌احداث بارگاه شمس تبریزی در زمینی به مساحت هفت هزار مترمربع ساخته شد که سه هزار و ۵۰۰ مترمربع آن فضای مسقف است. طراحی این بنا براساس طرح نادر اردلان، معمار ایرانی، انجام گرفت و در ساخت گنبد و بخش‌های آجری مجموعه، از مصالح و شیوه‌هایی الهام‌گرفته از معماری سنتی ایران استفاده شد. پیش از احداث بارگاه جدید شمس تبریزی در خوی، مهم‌ترین نشانهٔ تاریخی مزار منسوب به این عارف ایرانی، مناره‌ای آجری بود که با نام «مناره شمس تبریزی» شناخته می‌شود. بنایی استوانه‌ای که بدنهٔ آن با جمجمه و شاخ قوچ‌های وحشی تزیین شده و از معدود آثار باقی‌مانده از مجموعهٔ معماری دوره صفوی در خوی است. این مناره در نزدیکی قبر منسوب به شمس تبریزی قرار دارد. نکتهٔ جالب اینکه این بنا نیز مانند زندگی و مرگ شمس تبریزی، پر از رمزوراز است و درباره پیشینهٔ ساخت، بانی و کارکرد آن، روایت‌های مختلفی مطرح شده است. در مشهورترین روایت، ساخت مناره به شاه اسماعیل اول صفوی نسبت داده می‌شود. بر اساس این روایت، شاه اسماعیل در جریان اقامت در خوی به شکار قوچ‌های وحشی در کوهستان‌های اطراف رفت و پس از شکار تعداد زیادی از آن‌ها، دستور داد با جمجمه و شاخ شکارها، مناره‌هایی بسازند.

    برای افزودن برچسب وارد شوید
  • ناوگان هوایی ایران؛ از پرواز مستقیم به نیویورک تا ممنوعیت فرود در فرودگاه‌های جهان

    ⁨۴ مهر ۱۴۰۵⁩ · ⁨۱۶ دقیقه⁩

    عملیات «طرد اقتصادی» آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران در آخرین روزهای شهریور ۱۴۰۵، دست‌کم ۲۷ شرکت هواپیمایی ایرانی و شماری از شرکت‌های واسطه و شبکه‌های تأمین هواپیما و تجهیزات را تحریم کرد. از اول مهر نیز وزیر خزانه‌داری آمریکا هشدار داد شرکت‌ها و فرودگاه‌های خارجی در صورت ارائه سوخت، خدمات فرودگاهی، فروش بلیت و دیگر خدمات به شرکت‌های تحریم‌شده ایرانی، با خطر تحریم و قطع دسترسی به نظام مالی دلاری مواجه خواهند شد. اندکی بعد، برخی کشورها پذیرش هواپیماهای ایرانی را متوقف کردند و همزمان تعدادی از شرکت‌های خارجی نیز پروازهای خود به ایران را به حالت تعلیق درآوردند. به این ترتیب، صنعت هوانوردی ایران که روزگاری ناوگانی مدرن و شبکه‌ای گسترده از پروازهای بین‌المللی داشت، با یکی از محدودترین دوره‌های فعالیت خود روبه‌رو شد. اما صنعت هوانوردی ایران چگونه از پرواز با بویینگ ۷۴۷ به نیویورک و اتصال تهران به شهرهای مهم اروپا و آسیا، به ناوگانی رسید که بخش بزرگی از آن زمین‌گیر است و هواپیماهای باقی‌مانده‌اش نیز برای فرود در شماری از کشورهای منطقه با محدودیت روبه‌رو شده‌اند؟

    برای افزودن برچسب وارد شوید
  • یک قرن فراز و نشیب آموزش در ایران؛ از دبستان‌های رایگان و اجباری پهلوی تا مدارس پولی جمهوری اسلامی

    ⁨۲۹ شهریور ۱۴۰۵⁩ · ⁨۱۴ دقیقه⁩

    تاسیس مدرسه به مفهوم امروزی آن در ایران، سابقه‌ای حدود یک قرن دارد. تا اواخر دوران قاجار، مکتب‌خانه‌ها اصلی‌ترین مراکز آموزش کودکان بودند و نظامی یکپارچه برای آموزش و سوادآموزی در کشور وجود نداشت. هرچند تاسیس دارالفنون با اهتمام امیرکبیر در تهران، گامی مهم در پایه‌گذاری نهاد آموزش مدرن در ایران به شمار می‌رفت، فعالیت این مرکز بیشتر بر تربیت نیروهای متخصص در رشته‌هایی مانند پزشکی و علوم و فنون نظامی متمرکز بود و آموزش عمومی و یکپارچه کودکان هنوز به‌عنوان برنامه‌ای دولتی و سراسری تعریف نشده بود.

    برای افزودن برچسب وارد شوید
  • مهسا امینی، دختری که هرگز نمرد

    ⁨۱۵ شهریور ۱۴۰۵⁩ · ⁨۱۰ دقیقه⁩

    مهسا امینی سی‌ام شهریور ۱۳۷۸ در سقز چشم به جهان گشود. امجد امینی و مژگان افتخاری، پدر و مادرش، نامش را در شناسنامه «مهسا» ثبت کردند، اما او را در خانه «ژینا»  صدا می‌زدند؛ دختری که بهار زندگی‌اش در آستانه ۲۳ سالگی، خزان شد و نامش به اسم رمز همبستگی مردمی تبدیل شد که برای نجات از اهریمن، به پا خاستند.  در سال‌های کودکی و نوجوانی مهسا، خانواده‌اش از نظر وضعیت اقتصادی، جزو خانواده‌های متوسط شهر سقز محسوب می‌شدند. پدرش کارمند سازمان تامین اجتماعی بود و نزد مردم شهر اعتبار و آبرویی ویژه داشت. به گواهی نزدیکان خانواده، او مردی خانواده‌دوست و خوشنام در سقز است و همین ویژگی در مورد مادرش نیز مصداق دارد.  مهسا سال‌های کودکی‌ را در شهرک دانشگاه سقز سپری کرد و در همین محله به دبستان رسالت رفت. در آن سال‌ها، خانواده چهار نفره امینی با آمدن اشکان که در خانه «کیارش» صدایش می‌کردند، کنار هم زندگی آرام و خوبی داشتند.

    برای افزودن برچسب وارد شوید
  • زندگی و میراث استاد پرویز ناتل خانلری؛ قافله‌سالار ۲۵۰۰ ساله تاریخ، فرهنگ و ادب فارسی

    ⁨۸ شهریور ۱۴۰۵⁩ · ⁨۲۰ دقیقه⁩

    در تاریخ معاصر ایران، کمتر چهره‌ای را می‌توان یافت که هم‌زمان در عرصه‌های زبان و ادبیات، آموزش، فرهنگ و سیاست اثرگذار بوده باشد. دکتر پرویز ناتل خانلری در زمره همین چهره‌های انگشت‌شمار بود؛ زبان‌شناس، پژوهشگر، شاعر، نویسنده و سیاستمداری ایران‌دوست که زندگی گرانمایه‌اش را وقف توسعه آموزش و اعتلای فرهنگ و ادبیات ایران کرد.تاسیس بنیاد فرهنگ ایران و سپاه دانش و گسترش آموزش در روستاها و مناطق محروم، نقش‌آفرینی در سازمان پیکار با بی‌سوادی و تالیف ده‌ها کتاب و مقاله، از جمله مجموعه سه‌جلدی «تاریخ زبان فارسی» تنها بخشی از کارنامه پربار علمی و فرهنگی دکتر خانلری است. یکم شهریور ۱۴۰۵، سی‌وششمین سالروز درگذشت او بود؛ ادیبی جامع‌الاطراف که دانش و سیاست را در خدمت توسعه فرهنگی ایران به کار گرفت و نامش با بخش مهمی از تحولات آموزشی و ادبی معاصر ایران پیوند خورده است.خانلری عاشق ایران بود و از همین رو در هر موقعیت و جایگاهی که قرار گرفت برای توسعه و اعتلای میهن تلاش کرد. حتی در نامه‌ای خطاب به فرزند خردسالش نیز از او خواست که در زمره کسانی قرار بگیرد که برای «آبروی ایران» می‌کوشند. او در تیرماه ۱۳۵۴ در جشنواره توس که با هدف بزرگداشت فردوسی در مشهد برگزار شد، تاکید کرد که احساس تعلق به ایران و وحدت ملی، ریشه‌ای دیرینه در تاریخ این سرزمین دارد.

    برای افزودن برچسب وارد شوید
  • روایت سقوط کابل و به قدرت رسیدن طالبان در ۲۴ مرداد ۱۴۰۰

    ⁨۲۴ مرداد ۱۴۰۵⁩ · ⁨۹ دقیقه⁩

    ناگفته‌هایی از چگونگی سقوط کابل، فرار رئیس جمهوری و تحویل قدرت به طالبان در ۲۴ مرداد ۱۴۰۰. سردبیر ایندیپندنت فارسی، کاملیا انتخابی فرد در شهریورماه ۱۴۰۰ با چهره های کلیدی در دولت محمد اشرف غنی احمدزی گفتگو داشته و این متن بر اساس مستندات و مشاهدات مقامات ارشد دولتی نوشته شده است.   صبح روز یکشنبه ۲۴ مرداد، نزدیک به ۲۰۰ نفر از نیروهای گارد ویژه ریاست جمهوری افغانستان به ساختمان وزارت دفاع افغانستان آمدند تا مقدمات حضور رئیس جمهوری محمد اشرف غنی را برای بازدید فراهم کنند. کمی پیشتر، به ژنرال بسم‌الله محمدی، وزیر دفاع وقت، اطلاع داده بودند که رئیس جمهوری قصد بازدید از وزارتخانه و گفت‌‌وگو با وزیر را دارد. برنامه بازدید از وزارت دفاع، حقه‌ای بود که بخشی از گارد ریاست جمهوری را به ساختمان وزارت دفاع بفرستند و آن‌ها را مشغول کنند، و از سوی دیگر، شیر پیر پنجشیری، یعنی ژنرال بسم‌الله محمدی را که سالیان سال در رکاب احمدشاه مسعود مبارزه کرده و دنیا دیده بود، را نیز با برنامه بازدید مشغول نگاه دارند.

    برای افزودن برچسب وارد شوید
  • صدوبیستمین سالروز صدور فرمان مشروطیت؛ قانون در برابر قدرت بلامنازع شاه و شریعت

    ⁨۱۸ مرداد ۱۴۰۵⁩ · ⁨۱۴ دقیقه⁩

    حکمرانی دودمان قاجاریه در ایران با گذشت بیش از صد سال، به دو دهه پایانی رسیده بود. قدرت مطلق در دست شاه، حکام محلی، و برخی روحانیون مرتجع بود که به هیچ نهاد انتخابی پاسخگو نبودند. فشار اقتصادی، ناامنی، نابرابری، شکست‌های نظامی پی‌درپی و دخالت آشکار بیگانگان، مردم را به ستوه آورده بود. روحانیون به پشتگرمی احکام شرع، موقوفات، منبر و پیوندهای گسترده با بازار، به یکی از پرنفوذترین کانون‌های قدرت تبدیل شده بودند. دستگاه قضایی میان حکومت و روحانیون تقسیم شده بود و نبود دادگستری مستقل و قانون واحد، مردم را در برابر احکام متناقض، مجازات‌ خودسرانه و زورگویی‌های حکومتی بی‌پناه می‌گذاشت. در همین حال، شکست‌های نظامی ایران در برابر روسیه، گسترش نفوذ روسیه و بریتانیا، دریافت وام‌های خارجی و واگذاری امتیازهای اقتصادی، استقلال و منابع کشور را به مخاطره انداخته بود. تنگناهای اقتصادی، گرانی کالاهای ضروری، ناامنی راه‌ها، اختلال در تجارت، و مالیات سنگین نیز بازرگانان، پیشه‌وران و دیگر طبقات جامعه را زیر فشار قرار داده بود.

    برای افزودن برچسب وارد شوید
  • مسجد کبود بلخ؛ از مزار شریف علی‌ابن ابیطالب تا راز «آرامگاه» زرتشت

    ⁨۱۱ مرداد ۱۴۰۵⁩ · ⁨۲۰ دقیقه⁩

    امروز یکی از مهم‌ترین آیین‌های مزار شریف که توجه بسیاری از تاریخ‌پژوهان و مردم‌شناسان را به خود جلب کرده، مراسم «ژنده‌ بالا» یا «جهنده‌ بالا» در نخستین روز نوروز است. در این مراسم، علم بزرگی که به «ژنده شاه اولیا» شهرت دارد، در صحن مسجد روضه شریف برافراشته می‌شود و آغاز جشن ۴۰ روزه‌ای را اعلام می‌کند که به مناسبت شکوفایی دشت‌های شقایق بلخ، «جشن گل سرخ» نام گرفته است.«ژنده» یا «جهنده» در زبان محلی به معنای درفش یا پرچم بزرگ است. این علم بلند با پارچه‌های رنگارنگ، عمدتا سبز، پوشانده می‌شود و در میان فریادهای «یا علی مدد» در حضور هزاران زائر، بالا می‌رود. در باورهای مردمی، چگونگی برافراشته شدن آن می‌تواند نشانه‌ای از برکت یا دشواری‌های سال پیش رو باشد.هم‌زمانی این آیین با نوروز باعث شده است برخی پژوهشگران آن را نمونه‌ای از درهم‌آمیزی سنت‌های اسلامی و آیین‌های کهن‌تر منطقه بدانند. از نظر آنان اگرچه منشا دقیق ژنده‌بالا همچنان محل بحث است، این مراسم می‌تواند نمونه‌ای از تداوم و بازتفسیر سنت‌های فرهنگی بلخ مانند اهتزاز درفش کاویانی در قالبی اسلامی باشد.این فرضیه وقتی قوی‌تر می‌شود که به یاد بیاوریم در گاهشماری زرتشتی، ششم فروردین که «نوروز بزرگ» یا «خردادروز» نامیده می‌شود، از مقدس‌ترین روزهای سال است. بر اساس متون پهلوی، از جمله دینکرد و رساله «ماه فروردین، روز خرداد»، زرتشت ششم فروردین به دنیا آمد و در همین روز در سن ۳۰ سالگی، به پیامبری (بعثت) برگزیده شد و باز در همین روز بود که گشتاسب‌شاه در دربار بلخ آیین او را پذیرفت و فرمان برافراشتن درفش دین را داد.در دوران باستان، پادشاهان در این روز مراسم «برافراشتن درفش شاهی» را به‌عنوان نماد نو شدن جهان برپا می‌کردند. ابوریحان بیرونی در «آثار الباقیه» درباره ششم فروردین می‌نویسد: «در بامداد این روز، شخص غایب و پنهانی بر کوه پوشنگ ظاهر می‌شود که پارچه‌ای سپید در دست دارد و نوید برکت می‌دهد.»این ایده دقیقا با رسم امروزی جهنده بالا تطبیق دارد و کنار هم چیدن قطعات پازل تاریخ این احتمال را تقویت می‌کند که آیین‌های این منطقه از بین نرفته‌اند و تنها بازآفرینی شده‌اند تا بقای آن‌ها تضمین شود.

    برای افزودن برچسب وارد شوید
  • قلعه الموت؛ آشیانه عقاب و میراث حیرت‌انگیز حسن صباح بر فراز صخره‌های البرز

    ⁨۶ مرداد ۱۴۰۵⁩ · ⁨۱۲ دقیقه⁩

    در نخستین روزهای مرداد ۱۴۰۵، کمیته میراث جهانی یونسکو در چهل‌وهشتمین اجلاس خود در بوسان کره جنوبی، «دژ الموت و استحکامات دفاعی وابسته به آن» را به عنوان سی‌امین اثر ایران در فهرست میراث جهانی ثبت کرد. این دژ افسانه‌ای در شمال‌شرقی روستای گازرخان، در منطقه رودبار الموت شرقی استان قزوین قرار دارد و در منابع تاریخی با نام‌های «الموت» و «قلعه الموت» شناخته می‌شود. برای آن عناوینی چون «بلدة الاقبال» و «دارالملک اسماعیلیان» را نیز به کار برده‌اند. برخی نام‌ها چون قلعه یا دژ حسن صباح یا قلعه گازرخان نیز از نام‌های متأخر آن به شمار می‌روند. بسیاری هم آن را با عنوان «آشیانه عقاب» می‌شناسند. حمدالله مستوفی در کتاب «نزهة‌القلوب» درباره وجه تسمیه این لقب می‌نویسد: «آن قلعه را در اول اَلَه‌آموت گفته‌اند، به معنی آشیانه عقاب که بچگان را بر او آموزش کردی؛ به مرور الموت شد.» در این تفسیر، «اَلَه» به معنای عقاب و «آموت» به معنای آشیانه یا محل آموزش جوجه‌های عقاب گرفته شده است. نام و آوازه این دژ تاریخی هرچه باشد، شهرت افسانه‌ای آن با نام حسن صباح، بنیان‌گذار حکومت اسماعیلیان نزاری در ایران پیوند دارد.

    برای افزودن برچسب وارد شوید
  • شاهنشاه آریامهر در چهل‌وششمین سالگرد درگذشت؛ از آخرین اراده تا پاسخ به تاریخ

    ⁨۲۸ تیر ۱۴۰۵⁩ · ⁨۱۳ دقیقه⁩

    از بیست‌وششم دی‌ماه ۱۳۵۷، روزی که محمدرضاشاه پهلوی خاک ایران را ترک کرد، تا پنجم مردادماه ۱۳۵۹ که در قاهره چشم از جهان فروبست، حدود یک سال و هفت ماه طول کشید. شاهنشاه ایران در این مدت کوتاه، به‌رغم مبارزه با بیماری صعب‌العلاج، تلاش کرد روایت خود از اهتمام برای توسعه ایران، امید به نسل جوان و نگرانی عمیق برای سرنوشت میهن را ثبت و ماندگار کند. این دغدغه‌ها، افزون بر گفت‌وگوهای او با برخی رسانه‌های بین‌المللی، به‌طور مشخص در کتاب «پاسخ به تاریخ» و وصیت‌نامه‌ شاهنشاه آریامهر که با صدای شهبانو فرح پهلوی در تارنمای رسمی ایشان منتشر شده، بازتاب یافته است. اینک به مناسبت چهل‌وششمین سالروز درگذشت محمدرضاشاه، با رجوع به این دو سند، یعنی کتاب «پاسخ به تاریخ» و وصیت‌نامه او، نگرانی‌ها، آرزوها و امیدهایش برای آینده ایران را بازخوانی می‌کنیم. شگفت اینکه هر دو سند گواه گویایی است از یک عمر زندگی و تکاپوی پادشاهی که میهن را فراتر از خود می‌دید و حتی در آخرین روزهای حیات و در بستر بیماری نیز، درد و رنج میهن از جانش بیشتر می‌کاست. با این حال، همچنان که نگران سرنوشت ایران بود، به «رستاخیز ملی» نیز امید داشت. محمدرضاشاه گویی از پیش می‌دانست که چندین دهه پس از استقرار جمهوری اسلامی در ایران، نسلی ظهور خواهد کرد که درباره آنچه در سال‌های پادشاهی او رخ داد، کنجکاوی زیادی خواهد داشت. از همین رو، در کتاب «پاسخ به تاریخ» تلاش کرد به پرسش‌های نسل‌های پس از خود درباره کارنامه‌اش پاسخ دهد. نخستین نسخه کتاب «پاسخ به تاریخ» به زبان فرانسوی و در مکزیک با همکاری هانری بونیه، نویسنده و روزنامه‌نگار فرانسوی، تدوین شد و انتشارات آلبن میشل در پاریس نیز در دسامبر سال ۱۹۷۹ آن را منتشر کرد. پس از آن نیز شاه ایران در واپسین روزهای زندگی‌اش در قاهره، مطالبی را به نسخه انگلیسی آن افزود.

    برای افزودن برچسب وارد شوید
  • راز شباهت کلاه‌های آیینی؛ از ایران باستان تا یهودیت و اسلام

    ⁨۲۱ تیر ۱۴۰۵⁩ · ⁨۲۲ دقیقه⁩

    چرا «کیپا» در یهودیت، «عرق‌چین» در اسلام و کلاه موبدان زرتشتی تا این اندازه به یکدیگر شباهت دارند و تاریخ درباره منشأ این همانندی چه می‌گوید؟ پوشاندن سر در سنت‌های دینی و آیینی مشرق‌زمین یکی از کهن‌ترین نشانه‌های مذهبی به شمار می‌رود. مروری بر آیین‌های سرزمین‌هایی که از شبه‌قاره هند و فلات ایران تا بین‌النهرین و کرانه‌های شرقی دریای مدیترانه امتداد دارند، نشان می‌دهد که بسیاری از پیروان ادیان گوناگون، هنگام نیایش، اجرای مناسک یا حضور در مکان‌های مقدس، از انواع مختلف پوشش سر استفاده می‌کرده‌اند. در میان این پوشش‌ها، سه نمونه‌ وجود دارد که علاوه بر کاربرد مشترک، از نظر شکل و ساختار نیز شباهت چشمگیری دارند: «کیپا» در یهودیت، «عرق‌چین» یا «طاقیه» در اسلام، و کلاه موبدان در آیین زرتشتی. از این رو، این فرضیه مطرح می‌شود که آیا ممکن است این همسانی ساختاری نشانه تأثیرپذیری متقابل آنها از هم یا دست‌کم تبادل فرهنگی میان تمدن‌های همسایه باشد؟

    برای افزودن برچسب وارد شوید
  • کانال محرمانه پاکستان برای آمریکا؛ از نیکسون و مائو تا ترامپ و پزشکیان

    ⁨۷ تیر ۱۴۰۵⁩ · ⁨۶ دقیقه⁩

    امروز نام پاکستان و کانال‌های محرمانه این کشور در قلب یکی از پیچیده‌ترین پرونده‌های امنیتی جهان، یعنی مذاکرات  ایران و آمریکا، مطرح است. اما این اتفاق جدیدی نیست. ۵۵ سال پیش، پاکستان کانال محرمانه‌ مذاکرات تاریخی آمریکا و چین بود. رویدادی که جهان را دگرگون کرد. تابستان ۱۹۷۱، هنری کسینجر، مشاور امنیت ملی ریچارد نیکسون، در سفری رسمی وارد پاکستان شد. همه چیز عادی به نظر می‌رسید. تا اینکه ناگهان اعلام شد او به دلیل ناراحتی گوارشی برنامه‌هایش را لغو کرده و برای استراحت به اقامتگاهی کوهستانی رفته است. خبرنگاران می‌پرسیدند چرا او را به بیمارستان منتقل نمی‌کنند؟ پاسخ این بود که نمی‌خواهد میزبانان پاکستانی را معذب کند. اما حقیقت چیز دیگری بود: کسینجر اصلا در پاکستان نبود. مانند امروز که پاکستان «کانال محرمانه مذاکرات ایران و آمریکا» است در آن زمان هم در پشتی برای مذاکره دولت نیکسون و چین کمونیست بود.  کسینجر مخفیانه به فرودگاه راولپندی منتقل شد و با یک پرواز عادی خطوط هوایی پاکستان راهی پکن شد؛ سفری که حتی خدمه هواپیما هم از حضور مشاور امنیت ملی آمریکا در پرواز خبر نداشتند. در آنجا، کسینجر دور از چشم جهان، با ژو انلای، نخست‌وزیر چین، درباره عادی‌سازی روابط آمریکا و چین، آینده تایوان، جنگ ویتنام و موازنه قدرت در آسیا مذاکره کرد. نتیجه این دیدار محرمانه، سفر تاریخی ریچارد نیکسون به چین در سال ۱۹۷۲ و یکی از بزرگ‌ترین چرخش‌های ژئوپلیتیکی قرن بیستم بود؛ چرخشی که موازنه جنگ سرد را به سود آمریکا تغییر داد و چین را از انزوای بین‌المللی خارج کرد. گاهی یک «دل‌پیچه دروغین» می‌تواند مسیر تاریخ جهان را عوض کند. اما شاید آنچه میان نیکسون و مائو در دیدارشان رد و بدل شد مهم‌تر از این دل‌پیچه هم بود.  هفت ماه بعد، در ۲۱ فوریه ۱۹۷۲، نیکسون وارد پکن شد. هیئت آمریکایی تصور می‌کرد نخستین دیدار رسمی با ژو انلای خواهد بود، اما چند ساعت پس از ورود، پیامی نامنتظره دریافت کرد: مائو تسه‌تونگ مایل است رئیس‌جمهور آمریکا را همین امروز ملاقات کند.

    برای افزودن برچسب وارد شوید
  • سرو، روایت آزادگی، استقامت و سربلندی در فرهنگ ایران

    ⁨۳۱ خرداد ۱۴۰۵⁩ · ⁨۲۲ دقیقه⁩

    سرو، روایت آزادگی، استقامت و سربلندی در فرهنگ ایران

    برای افزودن برچسب وارد شوید
  • از بوئنوس آیرس تا لس‌آنجلس؛ مروری بر هفت حضور ایران در جام‌های جهانی فوتبال

    ⁨۲۴ خرداد ۱۴۰۵⁩ · ⁨۸ دقیقه⁩

    تیم ملی فوتبال ایران بامداد سه‌شنبه ۲۶ خرداد، هفتمین حضور خود در جام جهانی را آغاز خواهد کرد. رقابتی که این بار در آمریکا، کانادا و مکزیک برگزار می‌شود و ایران در شرایطی متفاوت نسبت به دوره‌های گذشته پا به آن می‌گذارد.برخلاف بسیاری از جام‌های جهانی پیشین، آماده‌سازی ایران برای این دوره با مشکلاتی کم‌سابقه همراه بوده است. بحران صدور ویزا برای بخشی از اعضای کاروان، انتقال اجباری محل اردو از آمریکا به تیخوانای مکزیک و لغو چند مسابقه تدارکاتی، شرایطی را ایجاد کرد که حتی مقام‌های فدراسیون فوتبال ایران نیز آن را بی‌سابقه توصیف کردند.

    برای افزودن برچسب وارد شوید
  • روز پرچم در تقویم ایران و جایگاه خدشه‌ناپذیر نماد شیر و خورشید در قلب آن

    ⁨۱۷ خرداد ۱۴۰۵⁩ · ⁨۱۴ دقیقه⁩

    پرچم شیر و خورشید که نزد ایرانیان ملی‌گرا نماد آزادگی، شجاعت و ایستادگی است، حافظه تاریخی ملتی را نمایندگی می‌کند که پیشینه‌اش به هزاران سال پیش در فلات ایران بازمی‌گردد.ایرانیان باستان خورشید را مظهر فروغ ایزدی و شیر را به‌سبب دلاوری، قرینه‌ زمینی آن می‌دانستند. به گواهی اسناد، «شیر و خورشید» ریشه در جهان‌بینی تمدن‌های باستانی دارد و نشانه‌ای از جایگاه خورشید در صورت فلکی شیر است.بر مبنای این دیدگاه، خورشید به‌عنوان منبع نور و حیات در صورت فلکی اسد (شیر) خانه دارد. این پیوند حامل معنایی نمادین است؛ خورشید در برج شیر در بالاترین نقطه اقتدار تابستانی خود قرار می‌گیرد. بنابراین، تصویر خورشید در پشت شیر، قدرت، پیروزی نور و نظم را نمایندگی می‌کند.پروفسور تورج دریایی، پژوهشگر تاریخ و استاد تاریخ، مطالعات و فرهنگ ایرانی در دانشگاه کالیفرنیا، زمستان ۱۴۰۱ در گفت‌وگو با کاملیا انتخابی‌فرد، سردبیر ایندیپندنت فارسی تایید کرد که نماد شیر و خورشید در دوره‌های مختلف تاریخی تغییراتی کرد و پس از برداشت مذهبی، در کنار آن شمشیر یا همان «ذوالفقار» منسوب به امام اول شیعیان به آن افزوده شد. خورشید خیلی مهم است، چون سمبل فَر است و در بیرق‌ها و نشان‌های هخامنشی وجود دارد. شیر و خورشید در کنار هم به دوره سلجوقی باز می‌گردد و به دوره صفوی که می‌رسیم شمشیر ذوالفقار نیز به آن افزوده می‌شود.

    برای افزودن برچسب وارد شوید
  • پرویز قلیچ‌خانی؛ اسطوره‌ای که فوتبال ایران را به قله آسیا رساند

    ⁨۳ خرداد ۱۴۰۵⁩ · ⁨۷ دقیقه⁩

    پرویز قلیچ‌خانی، کاپیتان پیشین تیم ملی فوتبال ایران و از بزرگ‌ترین چهره‌های تاریخ ورزش ایران، شنبه ۲ خرداد ۱۴۰۵، برابر با ۲۳ مه ۲۰۲۶، در ۸۱ سالگی در بیمارستانی در حومه پاریس درگذشت. او که سال‌های پایانی عمر را با بیماری آلزایمر گذراند، برای چند نسل از ایرانیان تنها یک فوتبالیست نبود؛ نماد دوره‌ای طلایی از فوتبال ملی ایران بود که در آن تیم ملی، با اتکا به نسل درخشانی از بازیکنان، قدرت اول آسیا محسوب می‌شد.

    برای افزودن برچسب وارد شوید
  • صدو‌سی‌امین سال ترور قبله عالم، ناصرالدین شاه قاجار و تاثیر آن بر وقایع سیاسی ایران

    ⁨۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۵⁩ · ⁨۸ دقیقه⁩

    دوازدهم اردیبهشت‌ماه ۱۲۷۵ خورشیدی، هنگامی که ناصرالدین‌شاه قاجار به مناسبت پنجاهمین سال سلطنتش راهی حرم عبدالعظیم در شهر ری شد و برخلاف روال همیشگی، از ملازمان خود خواست اجازه دهند مردم برای دیدار به او نزدیک شوند، شاید هرگز تصور نمی‌کرد که این سفر، واپسین سفر زندگی‌اش باشد و همان روز و در همان مکان، به دست میرزا رضای کرمانی کشته شود. اکنون ۱۳۰ سال از ترور ناصرالدین‌شاه می‌گذرد؛ رویدادی که تاریخ معاصر ایران را، از منظر حذف فیزیکی عالی‌ترین مقام حکومت، به پیش و پس از خود تقسیم کرد. میرزا رضای کرمانی که از مریدان سید جمال‌الدین اسدآبادی بود و سال‌هایی از عمر خود را در زندان گذرانده بود، در آن روز در میان زائران کمین کرد. هنگامی که شاه از کالسکه پیاده شد و به سوی صحن حرم گام برداشت، خود را به او رساند و از فاصله‌ای نزدیک گلوله‌ای به سینه او شلیک کرد.

    برای افزودن برچسب وارد شوید
  • از ایده استقلال نفتی شاه تا جدایی امارات؛ داستان ۶۰ ساله اوپک

    ⁨۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۵⁩ · ⁨۹ دقیقه⁩

    تصمیم امارات متحده عربی برای خروج از اوپک و اوپک پلاس از روز ۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۵، خبری بود که شاید در نگاه اول فقط یک اختلاف فنی بر سر سهمیه تولید به نظر برسد، اما در واقع ریشه‌هایی عمیق در تاریخ، سیاست و اقتصاد نفت دارد. باید برگردیم به بیش از شصت سال پیش؛ به زمانی که نفت هنوز هم «طلای سیاه» بود، اما کنترلش بیشتر در دست شرکت‌های غربی قرار داشت تا کشورهای تولیدکننده. اوایل دهه ۱۹۶۰ میلادی، دنیای نفت شبیه بازی‌ای بود که قواعدش را شرکت‌های غربی تعیین می‌کردند. گروهی که به «هفت خواهران» معروف بودند یعنی شرکت‌های بزرگ نفتی امریکایی و اروپایی مثل اکسون، شل و بریتیش پترولیوم کنترل کامل بازار نفت دنیا را در دست داشتند. قیمت را آن‌ها تعیین می‌کردند، تولید را آن‌ها تنظیم می‌کردند، و کشورهای صاحب نفت تنها نظاره‌گر بودند.

    برای افزودن برچسب وارد شوید